Wyzwanie / Problem
Polska debata o wojsku za często skręca w dwa złe kierunki naraz: albo w myślenie symboliczne typu „więcej ciężkiego sprzętu = większe bezpieczeństwo”, albo w czystą publicystykę o „nowej wojnie dronów”, jakby jedna technologia miała zastąpić całą sztukę operacyjną. Wojna w Ukrainie pokazała coś trudniejszego: drony, rozpoznanie, wojna elektroniczna i precyzyjne rażenie dramatycznie zmieniły ekonomię pola walki, ale nie zlikwidowały znaczenia klasycznych elementów siły: obrony przeciwlotniczej, logistyki, inżynierii, mobilności, piechoty, artylerii i zdolności do utrzymania terenu. CSIS i RUSI podkreślają, że przyszłe działania lądowe wymagają raczej integracji klasycznych połączonych rodzajów wojsk z dronami, EW i maskowaniem, a nie prostego zastąpienia jednego drugim. (CSIS)
Drugie złudzenie brzmi: „kupmy duże platformy, a reszta się ułoży”. Tymczasem lekcje z Ukrainy pokazują, że drogie systemy bez osłony, rozpoznania, walki elektronicznej, przeciw-dronowej osłony bliskiej, zapasu amunicji i zdolności regeneracji stają się zbyt łatwym celem. IFRI pokazuje, że obrona przeciw dronom przesuwa się od kosztownych, scentralizowanych rozwiązań do bardziej elastycznych i ekonomicznie zrównoważonych warstw ochrony; CSIS wskazuje, że drony znacząco zwiększyły podatność czołgów i innych drogich platform. To nie znaczy, że sprzęt ciężki jest „bez sensu”. To znaczy, że sam w sobie nie daje już przewagi. (ifri.org)
Aktualne konflikty pokazują, że niezbyt efektywną drogą jest zakup za miliony „żelastwa” (drogie elementy jak czołgi), których w dodatku sami nie produkujemy i nie mamy gwarancji dostaw, w zdarzeniu z masami dronów za tysiące.
Drugi wniosek to państwa silnie odstraszające nawet bardzo kłopotliwe dla sąsiadów nie są atakowane jeśli mają silny mechanizm odstraszający np. broń atomowa. Czyli bez patrzenia przez „różowe okulary”, można zgodzić się z tezą iż winny agresji jest słaby. Nie w rozumieniu współczesnej etyki, tylko pragmatyzmu wojen.
Trzeci wniosek z naszej historii, nie warto prowadzić wojny na własnym terytorium. Potop, powstanie kozackie, zabory, I wojna światowa, II wojna światowa… nam wystarczą. Stąd potencjalny agresor musi mieć świadomość, że maksymalnie przeniesione zostaną działania na jego teren.
Mój główny wniosek jest prosty: skuteczne odstraszanie nie polega dziś na „kupowaniu symboli siły”, tylko na zbudowaniu systemu, który przekona agresora, że nie osiągnie celu szybko, tanio ani bezpiecznie. NATO wprost opiera odstraszanie na logice denial i defence, a odporność państwa traktuje jako część odstraszania przez uniemożliwienie przeciwnikowi osiągnięcia celu. RAND podobnie rozróżnia odstraszanie przez odmowę sukcesu (denial) i przez narzucenie kosztu (punishment). (NATO)
Dlaczego to ma znaczenie dla Polski i Polaków?
Jeśli odstraszanie jest słabe, kraj płaci jeszcze przed wojną: wyższym ryzykiem szantażu, kosztami presji politycznej, sabotażu, cyberataków, destabilizacji i wymuszonej uległości. NATO i IISS zwracają uwagę, że na wschodniej flance rośnie znaczenie szarej strefy: naruszeń z użyciem UAV, sabotażu, presji hybrydowej i testowania odporności państw. To oznacza, że bezpieczeństwo nie zaczyna się w dniu pełnoskalowego ataku, tylko dużo wcześniej — w odporności infrastruktury, ciągłości państwa, rezerwach, przemyśle i szybkości reakcji. (IISS)
Dla Polski stawka jest szczególna: państwo graniczne nie może budować bezpieczeństwa wyłącznie na założeniu, że „ktoś zdąży pomóc” albo że odstrasza sam zakup prestiżowych systemów. Odstraszanie działa wtedy, gdy przeciwnik widzi, że atak nie przyniesie szybkiego sukcesu, wywoła wysokie straty, uruchomi odporność społeczeństwa i nie sparaliżuje gospodarki ani państwa. RAND określa to szerzej także jako komponent wytrzymałości i regeneracji obok denial oraz cost imposition. (RAND Corporation)
Co chcemy osiągnąć?
Chcemy wypracować realistyczną strategię odstraszania obronnego dla Polski, opartą nie na pokazie siły, ale na zdolności do przetrwania pierwszego uderzenia, odmowy przeciwnikowi sukcesu, szybkiej regeneracji i narzucenia mu nieakceptowalnych kosztów militarnych oraz politycznych.
Główny cel projektu
Zaprojektować model odstraszania, w którym Polska nie próbuje „wygrać wojny pokazem”, ale staje się państwem trudnym do sparaliżowania, drogim do zaatakowania i zdolnym do długiego oporu w oparciu o nowoczesną obronę, rezerwy, przemysł, odporność cywilną i integrację sojuszniczą.
Skąd będziemy wiedzieli, że się udało?
(kluczowe oczekiwane rezultaty np. Poprawa wskaźnika z X do Y)
Nie po deklaracjach, tylko po rezultatach:
- większa zdolność państwa do deterrence by denial: warstwowa obrona przeciwlotnicza i przeciwdronowa, rozproszenie, maskowanie, mobilność, zapasy i zdolność odbudowy,
- skrócenie czasu mobilizacji i podniesienie gotowości rezerw,
- większy udział krajowej produkcji, napraw, amunicji i systemów bezzałogowych,
- krótsze cykle zakupowe dla technologii szybko starzejących się,
- lepsza odporność infrastruktury krytycznej, sieci energetycznych i łączności,
- większa interoperacyjność z sojusznikami, a równocześnie mniejsza zależność od jednego typu sprzętu lub jednego łańcucha dostaw. Lekcje z Ukrainy i analizy IISS pokazują, że zdolność do szybkiej adaptacji i skalowania przemysłu obronnego stała się kluczowa dla trwałości obrony. (NATO)
Zakładany czas osiągnięcia wskaźnika
Część zmian organizacyjnych i zakupowych da się uruchomić w 12–24 miesiące: reforma szkolenia podstawowego, rezerwy, szybkie ścieżki dla dronów, EW, zapasów i ochrony infrastruktury. Zdolność odstraszania jako system — przemysł, mobilizacja, odporność, warstwowa obrona — to raczej perspektywa 5–10 lat. Analizy IISS o europejskim dozbrajaniu i doświadczenia Ukrainy pokazują, że prawdziwa siła nie rośnie w kwartale, tylko w długim cyklu zdolności przemysłowych i organizacyjnych. (IISS)
Konsultacje społeczne metod realizacji
Tu trzeba rozmawiać nie tylko z wojskowymi, ale z przemysłem, logistyką, energetyką, cyber, samorządami i społeczeństwem. Do dalszych konsultacji biorą się zwłaszcza:
- jak zbudować odstraszanie oparte na denial + resilience + endurance, a nie tylko na prestiżowym arsenale,
- jak połączyć sprzęt ciężki z dronami, EW, maskowaniem i tanią masą systemów bezzałogowych,
- jak zorganizować odporność infrastruktury, energii, kolei, portów, łączności i produkcji,
- jaki model rezerwy i szkolenia obywatelskiego ma sens w Polsce,
- jak przyspieszyć pętlę „front–przemysł–badania–wdrożenie”, którą Ukraina rozwija wyjątkowo szybko. Źródła z CSIS, RUSI i IFRI pokazują, że tempo adaptacji dronów, kontr-dronów i szkolenia zmienia się wręcz z miesiąca na miesiąc. (CSIS)
Metoda
Jak chcemy osiągnąć nasz cel?
.
Zakres działań
1. Przestawić rdzeń doktryny z „pokazu siły” na „odmowę sukcesu”.
Pierwszą osią powinno być sprawienie, by przeciwnik nie mógł szybko zdobyć przewagi ani sparaliżować państwa. To oznacza warstwową obronę, rozproszenie, redundancję, maskowanie, odporność łączności i zdolność dalszego działania po pierwszym uderzeniu. NATO wprost wiąże odporność z odstraszaniem przez denial. (NATO)
2. Zakończyć myślenie platformowe: budować system walki, nie kolekcję drogich zabawek.
Nie przyjmowałbym tezy „czołgi są bez sensu”. Przyjąłbym tezę: same czołgi bez osłony i integracji są dziś za drogie w relacji do podatności. Nowoczesna siła lądowa to połączone działanie sprzętu ciężkiego, rozpoznania, dronów, EW, osłony przeciwdronowej, inżynierii i logistyki. CSIS i RUSI właśnie to podkreślają. (csis-website-prod.s3.amazonaws.com)
3. Uczynić z dronów, EW i przeciwdronowej osłony jeden z filarów, ale nie jedyny.
Ukraina pokazuje, że bezzałogowce wydłużają zasięg, obniżają koszt rażenia i zwiększają przeżywalność własnych żołnierzy, ale równie szybko rośnie znaczenie zagłuszania, fałszowania sygnału, lokalnych osłon i tanich metod zwalczania. IFRI podkreśla, że czysto rakietowa obrona przeciwko tanim dronom staje się ekonomicznie nie do utrzymania. (CSIS)
4. Zbudować odporność przemysłową i mobilność produkcji.
Silne odstraszanie to nie tylko armia w dniu „zero”, ale zdolność do uzupełniania strat, napraw, produkcji amunicji, dronów, sensorów i części. IISS wskazuje, że wojna w Ukrainie stała się najważniejszym realnym przykładem tego, jak państwo może skalić i adaptować produkcję obronną podczas wojny. (IISS)
5. Rezerwa tak, broń „dla wszystkich” jako slogan — nie.
Inspiracja szwajcarska jest cenna, ale trzeba ją rozumieć uczciwie: to system powszechnego obowiązku, armii milicyjnej, regulacji i szkolenia, a nie proste „więcej broni w domach”. Szwajcarskie prawo o broni ma wyraźnie zapobiegać niewłaściwemu użyciu, a model milicyjny opiera się na szerszym systemie służby i obowiązków. Dlatego 2–3 dni podstawowego kontaktu z bronią to za mało jako rdzeń odstraszania. Sensowniejszy byłby model warstwowy: szerokie szkolenie obywatelskie z bezpieczeństwa, łączności, pierwszej pomocy i odporności + realna ścieżka rezerwy dla tych, którzy mają mieć przydział i odpowiedzialność bojową. (Fedlex)
6. Broń jądrową i „agresywna obrona” zostawiłbym poza tym projektem.
Nie dlatego, że odstraszanie przez narzucenie kosztów nie istnieje — istnieje. RAND i NATO rozróżniają denial i punishment. Ale w projekcie publicznym dla Polski bardziej użyteczne i obronne jest budowanie konwencjonalnego odstraszania przez odmowę sukcesu, odporność i zdolność zadania szybkich strat wojskowych, niż wchodzenie w rozpisywanie narodowego programu nuklearnego czy doktryny uderzeń na infrastrukturę przeciwnika. To ostatnie prowadzi od strategii państwa do planowania wojny. (RAND Corporation)
Planowane zasoby
Potrzebni są:
- wojskowi od doktryny, logistyki, OPL, EW i rezerw,
- przemysł zbrojeniowy i cywilny zdolny do dual-use,
- eksperci od energetyki, kolei, portów, cyber i łączności,
- ekonomiści bezpieczeństwa i zamówień,
- samorządy oraz operatorzy infrastruktury krytycznej,
- zespół do porównania benchmarków: Ukraina, Szwajcaria, państwa frontowe NATO, modele szybkiej adaptacji przemysłowej i szkoleniowej. Lekcje z Ukrainy pokazują, że szybkie sprzężenie zwrotne między polem walki, szkoleniem i przemysłem jest dziś kluczowe. (Business Insider)
Zakończenie prac
Za sensowne zakończenie pierwszego etapu uznałbym:
- częściowo publiczny dokument doktrynalny „odstraszanie obronne Polski”,
- listę priorytetów zakupowych i organizacyjnych na 2 lata, 5 lat i 10 lat,
- mapę reform rezerwy, mobilizacji i odporności państwa,
- oraz katalog zdolności, które trzeba rozwijać szybciej niż tradycyjne cykle zakupowe.
Uzasadnienie naszej metody
Klasyczna sztuka wojny uczy, że najlepsza wojna to ta, której nie trzeba stoczyć — ale współcześnie to nie jest kwestia samych deklaracji, tylko bodźców. Agresor ma zrezygnować wtedy, gdy uzna, że napad nie da mu szybkiego sukcesu, a koszty, czas i ryzyko będą nieakceptowalne. W praktyce oznacza to połączenie odporności, denial, regeneracji, zapasów, mobilizacji, przemysłu i nowoczesnych technologii, a nie jednej „cudownej broni”. Tak właśnie składają się dziś wiarygodne modele odstraszania w analizach NATO, RAND, CSIS i IISS.
O projekcie
Bezpieczeństwo wymaga skutecznej strategii odstraszania.
Wesprzyj ważny dla Ciebie projekt lub całą działalność
Widzisz jakość i wartość w tym co i jak robimy?
Źródła i benchmarki do dalszych prac
Najmocniejsze punkty wyjścia do dalszego projektu:
- NATO: deterrence and defence, odporność jako część deterrence by denial, (NATO)
- RAND: integrated deterrence, denial vs punishment vs endurance, (RAND Corporation)
- CSIS: lessons from Ukraine — autonomia, informacja, odporność, znaczenie dronów, ale też konieczność integracji z klasycznym land warfare, (CSIS)
- RUSI / IFRI / IISS: combined arms, EW, kontr-drony, przemysł, obrona powietrzna i adaptacja zdolności, (rusi.org)
- źródła szwajcarskie do części o modelu milicyjnym i regulacji broni, (Fedlex)
Jeśli chcesz, następnym krokiem przerobię to na pełny opis projektu Gabinetu Cieni w Waszym stałym schemacie, gotowy do wklejenia na stronę.
