Wyzwanie / Problem
Debata o żywności jest dziś zdominowana przez dwa skrajne podejścia: z jednej strony marketing i uspokajanie, z drugiej internetową panikę. Brakuje prostego, uczciwego i opartego o naukę podejścia: które składniki, procesy technologiczne i zanieczyszczenia naprawdę wymagają ograniczenia, ostrzejszego monitoringu albo zastępowania bezpieczniejszymi rozwiązaniami.
Dlaczego to ma znaczenie dla Polski i Polaków?
Jedzenie nie jest niszowym tematem dla pasjonatów zdrowia. To codzienny kontakt milionów ludzi z substancjami, których skutki ujawniają się po latach. Jeśli państwo chce traktować zdrowie poważnie, nie może ograniczać się tylko do leczenia skutków. Powinno również zmniejszać długoterminową ekspozycję społeczeństwa na to, co najbardziej ryzykowne.
Zwłaszcza, że ilość chorób jak rak nie maleje.
Co chcemy osiągnąć?
Chcemy stworzyć publicznie zrozumiałą mapę ryzyk żywnościowych oraz pakiet rekomendacji dotyczących monitorowania, ograniczania i tam, gdzie to uzasadnione eliminowania wybranych składników i zanieczyszczeń z polskiego rynku.
Główny cel projektu
Połączyć naukową ostrożność z praktycznym działaniem: zamiast ideologicznych sporów przygotować listę priorytetów, które można wprowadzać przez normy, nadzór, zamówienia publiczne, edukację i presję konsumencką.
Skąd będziemy wiedzieli, że się udało?
(kluczowe oczekiwane rezultaty np. Poprawa wskaźnika z X do Y)
Wskaźnik główny: zmniejszenie ekspozycji konsumentów na wybrane zanieczyszczenia i składniki wysokiego ryzyka w najpopularniejszych kategoriach produktów.
Wskaźniki pomocnicze: liczba kategorii objętych stałym monitoringiem, odsetek produktów spełniających zaostrzone standardy, liczba zamienników wdrożonych w żywieniu publicznym i szkolnym.
Zakładany czas osiągnięcia wskaźnika
Etap przeglądu badań i mapowania rynku: 4–6 miesięcy. Etap pilotażowych rekomendacji i list produktowych: 6–12 miesięcy. Etap presji regulacyjnej i wdrożeń: 12–36 miesięcy.
Konsultacje społeczne metod realizacji
1) opracowanie polskiej listy priorytetowych ryzyk żywnościowych; 2) regularne badania koszykowe popularnych produktów; 3) ostrzejsze standardy dla żywienia publicznego, szkół i szpitali; 4) czytelne oznaczanie kategorii produktów szczególnie obciążonych zanieczyszczeniami lub składnikami wysokiego ryzyka; 5) promocja bezpieczniejszych zamienników technologicznych; 6) edukacja konsumencka bez straszenia i bez reklamowej mgły.
Metoda
Jak chcemy osiągnąć nasz cel?
Analiza wiarygodnych badań.
Weryfikacja wartościowych. hipotez
Przegląd stanowisk WHO, IARC, EFSA i NCI; konsultacje z dietetykami, toksykologami, technologami żywności i epidemiologami; badania koszykowe produktów; analiza etykiet i procesów technologicznych; ranking kategorii ryzyka.
Zakres działań
Na obecnym etapie chcemy objąć szczególną uwagą między innymi: przetworzone mięso z dodatkiem azotynów i procesami wędzenia; aflatoksyny w części zbóż, orzechów i pasz; zanieczyszczenia procesowe takie jak estry glicydylowe i 3-MCPD w rafinowanych olejach roślinnych i produktach wysoko przetworzonych; związki powstające przy silnym przypiekaniu i zwęglaniu żywności. Wpływ modyfikacji genetycznych zwłaszcza w kwestii pszenicy, soi oraz kukurydzy.
Warto rozważyć wprowadzenie zakazu ekspozycji dzieci, klientów na produkty o wysokim ryzyku np. przy kasach sklepowych. Przykładowo olej palmowy, papierowy.
Planowane zasoby
Ekspertów od toksykologii, onkologii, żywienia i technologii żywności; laboratoriów i partnerów badawczych; funduszy na zakupy produktów i badania koszykowe; wsparcia redakcyjnego do przygotowania prostych materiałów dla obywateli.
Zakończenie prac
Kamień milowy 1: lista 10 priorytetowych ryzyk wraz z poziomem pewności naukowej. Kamień milowy 2: pierwsza polska mapa kategorii produktów wysokiego ryzyka. Kamień milowy 3: rekomendacje dla żywienia publicznego. Kamień milowy 4: raport i otwarta baza wiedzy dla konsumentów.
Uzasadnienie naszej metody
W tym projekcie nie chodzi o tworzenie nowej fobii żywieniowej.
Chodzi o porządek. Nie wszystko, co źle brzmi w internecie, jest realnym zagrożeniem. I nie wszystko, co legalne, jest rozsądne.
Dlatego chcemy oddzielić modę od nauki i wybrać te obszary, gdzie skala ekspozycji jest duża, a dowody na ryzyko są wystarczająco mocne, by uzasadniały działanie.
O projekcie
To nie jest projekt „przeciw jednej substancji” ani medialna nagonka na jeden składnik. To projekt systemowy: jak ograniczać to, co naprawdę szkodzi, bez popadania w przesadę i bez oddawania rynku w ręce marketingu.
Jeśli jesteś lekarzem, dietetykiem, technologiem żywności, toksykologiem, badaczem albo po prostu chcesz pomóc przy analizie etykiet i źródeł, dołącz. Jeśli chcesz, żeby projekt poszedł dalej niż internetowe oburzenie, wesprzyj jego rozwój.
Wesprzyj ważny dla Ciebie projekt lub całą działalność
Widzisz jakość i wartość w tym co i jak robimy?
Źródła i benchmarki do dalszych prac
- WHO / IARC – processed meat and cancer: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/cancer-carcinogenicity-of-the-consumption-of-red-meat-and-processed-meat
- IARC – alcohol and cancer: https://www.iarc.who.int/reference/alcohol-and-cancer/
- EFSA – glycidyl esters and 3-MCPD in oils and foods: https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/180110
- EFSA – process contaminants in vegetable oils: https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/process-contaminants-vegetable-oils-and-foods
- WHO JECFA – aflatoxins: https://apps.who.int/food-additives-contaminants-jecfa-database/Home/Chemical/5639
- NCI – aflatoxins and liver cancer: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/substances/aflatoxins
