Wyzwanie / Problem
Polska potrzebuje energii stabilnej, przewidywalnej cenowo i odpornej geopolitycznie. Tymczasem debata publiczna często sprowadza się do bieżących sporów, a nie do systemowego portfela technologii. Państwo, które myśli poważnie o przyszłości, nie powinno ograniczać się do jednej ścieżki. Powinno równolegle inwestować w rozpoznanie technologii, które dziś są na różnych poziomach gotowości, ale jutro mogą zdecydować o bezpieczeństwie i konkurencyjności.
Dlaczego to ma znaczenie dla Polski i Polaków?
Droga i niestabilna energia to nie tylko rachunek za prąd, gaz. To koszt produkcji, koszt transportu, koszt ogrzewania, siła eksportu, atrakcyjność inwestycyjna i odporność kraju w kryzysie. Kto prześpi następną generację energetyki, będzie długo płacił cudzym technologiom i cudzym decyzjom.
Zwłaszcza w kontekście agresji Izraela i USA, czego skutkiem jest blokada surowców.
Co chcemy osiągnąć?
Chcemy zbudować poważny program badawczo-strategiczny, który oceni, jakie zaawansowane źródła energii i jakie technologie towarzyszące powinny stać się priorytetem dla Polski w perspektywie 10–30 lat.
Główny cel projektu
Przygotować mapę technologii przyszłości wraz z oceną ich dojrzałości, ryzyk, kosztów, możliwych partnerstw i potencjału dla polskiej nauki oraz przemysłu.
Skąd będziemy wiedzieli, że się udało?
(kluczowe oczekiwane rezultaty np. Poprawa wskaźnika z X do Y)
Wskaźnik główny: uruchomienie krajowego programu oceny i rozwoju wybranych technologii stabilnej energii.
Wskaźniki pomocnicze: liczba partnerstw badawczych, liczba studiów wykonalności, liczba polskich podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw lub badaniach, poziom gotowości technologicznej wybranych kierunków.
Zakładany czas osiągnięcia wskaźnika
Etap mapowania i oceny technologii: 6–12 miesięcy. Etap budowy konsorcjów, partnerstw i pierwszych studiów: 12–24 miesiące. Etap decyzji strategicznych i pilotaży: 24+ miesięcy.
Konsultacje społeczne metod realizacji
1) analiza systemów ADS i transmutacji długożyjących odpadów promieniotwórczych jako kierunku badawczego, nie gotowego rozwiązania; 2) ocena reaktorów torowych i reaktorów na stopionych solach jako zaawansowanych technologii rozszczepienia; 3) analiza udziału Polski w programach fuzyjnych i łańcuchach dostaw dla projektów typu ITER czy innych „artificial sun”; 4) mapowanie polskich kompetencji naukowych i przemysłowych w obszarze zaawansowanej energetyki; 5) porównanie kosztów, ryzyk i horyzontów wdrożenia.
Metoda
Jak chcemy osiągnąć nasz cel?
Ekspercki przegląd literatury i benchmarków międzynarodowych, ocena poziomów TRL, analiza kosztów i ryzyk, konsultacje z fizykami, inżynierami reaktorowymi i energetykami, identyfikacja polskich zespołów, które mogłyby brać udział w programach badawczych lub przemysłowych.
Zakres działań
Projekt obejmie trzy główne kosze: a) zaawansowane reaktory rozszczepieniowe, w tym technologie torowe i stopionych soli; b) kierunki badawcze związane z redukcją lub wykorzystaniem części odpadów promieniotwórczych przez transmutację; c) technologie fuzyjne, czyli tzw. sztuczne słońce, jako długi horyzont badawczy. Projekt nie zakłada dziś przesądzenia zwycięzcy, zakłada porządną selekcję tego, co dla Polski może być realne i opłacalne.
Planowane zasoby
Fizyków, inżynierów, analityków energetycznych, ekspertów od polityki przemysłowej, partnerów akademickich i przemysłowych, funduszy na prace analityczne oraz zaplecza do prowadzenia cyklu debat eksperckich.
Zakończenie prac
Kamień milowy 1: raport otwarcia z mapą technologii. Kamień milowy 2: lista 3–5 kierunków priorytetowych dla Polski. Kamień milowy 3: rekomendacje dla programu badawczego i przemysłowego. Kamień milowy 4: sieć partnerów gotowych prowadzić dalsze prace.
Uzasadnienie naszej metody
W energetyce łatwo wpaść w dwie pułapki: w technologiczny fetysz albo w strach przed wszystkim, co nowe. My chcemy zrobić coś odwrotnego: uczciwie sprawdzić potencjał różnych technologii, zamiast przyjmować na wiarę entuzjazm lub sceptycyzm. Zaawansowane reaktory torowe, reaktory na stopionych solach, systemy ADS i fuzja nie są dziś jedną kategorią ryzyka ani jedną kategorią gotowości – trzeba je rozdzielić, ocenić i ustawić w realnym porządku priorytetów.
O projekcie
Projekt badawczy i strategiczny. Cel: wyjść poza jałowy spór o jedną technologię i zbudować polski program rozpoznania najbardziej obiecujących, stabilnych źródeł energii przyszłości od zaawansowanej energetyki jądrowej po technologie długiego horyzontu.
To jest projekt badawczy. Nie obiecuje cudownej energii za rok. Ma sprawdzić, gdzie Polska powinna inwestować uwagę, kompetencje i pieniądze, jeśli chce za kilkanaście lat nie tylko kupować gotowe rozwiązania, ale również współtworzyć ich rozwój.
Jeśli pracujesz w fizyce, energetyce, inżynierii materiałowej, automatyce, analizie systemowej albo polityce przemysłowej, dołącz. Jeśli chcesz, żeby w Polsce zaczęto rozmawiać o energii jak o strategii cywilizacyjnej, wesprzyj projekt.
Wesprzyj ważny dla Ciebie projekt lub całą działalność
Widzisz jakość i wartość w tym co i jak robimy?
Źródła i benchmarki do dalszych prac
IAEA – Molten salt reactors: https://www.iaea.org/topics/molten-salt-reactors
- IAEA – Thorium’s long-term potential: https://www.iaea.org/newscenter/news/thoriums-long-term-potential-in-nuclear-energy-new-iaea-analysis
- World Nuclear Association – Thorium: https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/thorium
- IAEA – Accelerator Driven Systems research: https://www.iaea.org/publications/10870/status-of-accelerator-driven-systems-research-and-technology-development
- IAEA Bulletin – ADS to manage radioactive waste: https://www.iaea.org/bulletin/myrrha-an-accelerator-driven-system-to-manage-radioactive-waste
- ITER – What is fusion?: https://www.iter.org/few-lines
